Depozito: boş bir şişe ya da kutu için neden para geri alıyorsunuz?

Hollanda'da depozito şu ürünler için geçerli:

• küçük plastik şişeler (1 litreden az): € 0,15

• büyük plastik şişeler (1 litre ve üzeri): € 0,25

• alkollü içecek kutuları: € 0,15

• cam bira şişesi (30 santilitrelik pijpje): 0,10

• Beugelfles (45 santilitre): 0,20

• Dolu bira kasası (kasa + 24 şişe): 3,90

• Boş bira kasası (şişesiz): 1,50

Depozito yalnızca üzerinde depozito logosu bulunan plastik şişeler ve kutular için geçerlidir. Logo şöyle görünür:

İnsanlar karşılığında para aldıkları ambalajları daha zor atıyor. Depozitonun arkasındaki fikir bu. Süpermarketten depozitolu bir şişe ya da kutu aldığınızda ve siz ya da kasadaki görevli barkodu okuttuğunuzda, kasa depozitoyu otomatik olarak fiyata ekler. Depozito ödemeniz gereken her ürünün üzerinde bir depozito logosu vardır. Bu logo sayesinde üründe depozito olduğunu görebilirsiniz. Böylece bunun için ekstra ödeme yapmanız gerektiğini bilirsiniz.

Şişe ya da kutu boşaldığında tekrar iade edebilirsiniz. O zaman paranızı geri alırsınız.

Boş şişeleri ve kutuları nerede iade edebilirsiniz?
Şişeleri ve kutuları süpermarkette, bazen de benzin istasyonlarında veya tren istasyonunda iade edebilirsiniz. Genellikle yakınında bunun mümkün olduğu başka yerler de vardır. Bu web sitesinde

Şişeyi içine attığınız otomat, şişeyi ya da kutuyu tarar. Barkodu ve şişenin ya da kutunun şeklini kontrol eder. Böylece ambalajı tanır ve doğru tutarı geri alırsınız. Bir fiş alırsınız. O fişte geri alacağınız tutar yazar. Bu fişi kasada verebilirsiniz. O zaman paranızı geri alırsınız.

Yakınlarda kasa yok mu? Mesela kutu ya da şişenizi NS Amsterdam Centraal, Rotterdam Centraal, Den Haag Centraal, Utrecht Centraal veya Eindhoven Centraal istasyonunda iade ediyorsanız? O zaman aldığınız fişi tarayıp parayı tikkie uygulaması üzerinden hesabınıza yatırabilirsiniz. Bunun için telefonunuzda tikkie uygulaması olması gerekir. Fişi telefonunuzun kamerasıyla tararsanız tikkie uygulaması otomatik olarak açılır.

Şirketler iade edilen ambalajlardan yeni şişeler ve kutular yapar. Bazı şişeleri birden fazla kez yeniden kullanırlar.

Depozitonun en önemli amacı daha az çöpün etrafa saçılmasıdır. Süpermarketler ve

Hollanda hükümeti depozito sistemini özellikle çevreye saçılan çöpü azaltmak için düşünmüş. Deterjan, şampuan ya da temizlik ürünlerinin plastik şişelerini insanlar genellikle evde kullanır. Bu yüzden bu şişeler sokakta çöp olarak daha az kalır. Bu nedenle de depozito gerekmez.

İçecek ambalajlarında da istisnalar var. Bazı süt ya da yoğurt, meyve suyu veya şurup şişelerinde önceden depozito yoktu, ama artık var. Bu yüzden şimdi bazen net değil. Bir plastik şişede depozito var, diğerinde yok. Hükümet önümüzdeki dönemde bunu nasıl daha net hale getirebileceğine bakacak. Ama bir şişe ya da kutudaki depozito sembolünden şimdiden depozito olup olmadığını görebilirsiniz.

Neden şarap şişelerinde depozito yok?

Şarabı da insanlar genellikle evde içer. Bu yüzden sokakta daha az şarap şişesi kalır. Ayrıca insanlar şarap şişelerini çoğu zaman kendileri cam kumbarasına atar. Bu nedenle cam kumbarasına atılabilen şişelerde de depozito gerekmez. Hükümet cam kumbarasını da camı yeniden kullanmanın iyi bir yolu olarak görüyor.

Pek çok kişi, bir otomatın hasarlı bir kutuyu bazen kabul etmediğini fark eder. Bunun nedeni, otomatın gerçekten depozitolu bir ambalaj olup olmadığını kontrol edebilmesi gerektiğidir. Yani makinenin barkodu okuyabilmesi ve şekli inceleyebilmesi gerekir. Kutu kırıksa ya da üzerinde bir ezik varsa bu çoğu zaman mümkün olmaz.

Genel olarak Hollanda'da depozito sistemi iyi işliyor. İnsanlar depozito uygulandığından beri daha fazla şişe ve kutu iade ediyor. İnsanlar tüm şişelerin ortalama yüzde 71'ini mağazaya geri getiriyor. Kutuların ise yüzde 75'ini. Bu, 2023'ten bu yana milyarlarca şişe ve kutu demek.

Ama herkes şişelerini ve kutularını iade etmiyor. İnsanlar hâlâ çok sayıda şişeyi ve kutuyu çöpe atıyor. Ya da sokağa. Bazı yerlerde şişeleri ve kutuları iade edebileceğiniz yerler de yetersiz. Bazen otomatlar da iyi çalışmıyor. Hollanda hükümeti insanların şişelerin ve kutuların yüzde 90'ını tekrar iade etmesini istiyor. Bu yüzden daha fazla iade noktası ve daha net kurallar geliyor. Böylece insanlar hangi şişeleri ve kutuları iade edebileceklerini de bilecek.

Depozitolu şişelerinizi ve kutularınızı başka insanlara da verebilirsiniz

Karşılığında para aldığınız için birçok kişi kendisi de boş şişe ve kutu aramaya başlıyor. Özellikle büyük şehirlerde depozitoya gerçekten ihtiyacı olan çok insan var. Çünkü ya paraları az ya da evsizler. Bu yüzden birçok sakin boş kutularını veya şişelerini bir çöp kutusunun üstüne ya da yanına koyuyor. Böylece başka insanlar bunları alıp iade edebiliyor. Ve karşılığında yiyecek ya da içecek bir şeyler alabiliyor.

Depozitonun bu yüzden bir dezavantajı da var. İnsanlar şişe ve kutu aradığı için sık sık çöp poşetlerini ve çöp kutularını açıyor. Orada da boş şişe ve kutu olabileceğini düşünüyorlar. Ve çoğu zaman da öyle. Ama çöp poşetlerini açtıkları için sokağa yine çok fazla atık dökülüyor ve bu atıklar da uçup gidiyor. Oysa depozitonun amacı tam da sokakta daha az atık olmasıydı.

Bu yüzden birçok belediye bu sorunu çözebilecek yeni çöp kutularına bakıyor. Mesela boş şişeler ve kutular için ekstra bir açıklığı olan kutulara.