Hoe zit de Nederlandse overheid in elkaar en wat doen de rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen precies?
Deel op sociale media:
De Nederlandse overheid bestaat uit verschillende bestuurslagen met hun eigen taken. In dit artikel leggen we uit hoe de overheid in Nederland is georganiseerd en wat de Rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen doen.
Waarom zijn er in Nederland gemeenteraadsverkiezingen?
Niet alle regels in Nederland worden bedacht en gemaakt door
Nederland is een democratie. Dat betekent dat de macht bij het volk ligt. En dat houdt in dat de inwoners van Nederland kiezen wie namens de inwoners de beslissingen in Nederland mogen nemen. Daarom zijn er voor alle overheden in Nederland verkiezingen. Meestal 1 keer in de 4 jaar. Op 18 maart 2026 zijn er in Nederland weer gemeenteraadsverkiezingen.
Wie regelt wat in Nederland?
De rijksoverheid regelt in Nederland alle zaken die voor iedereen in Nederland gelden. Deze centrale overheid bestaat uit de regering (ministers en de koning), het ‘parlement’ (Eerste en Tweede Kamer), de ministeries en een aantal nationale organisaties die op een bepaald gebied alles voor iedereen in Nederland regelen. Denk bijvoorbeeld aan de Belastingdienst en Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO).
Lees hier meer over de
Naast de centrale overheid zijn er ook nog decentrale overheden: de provincies, gemeenten en waterschappen. De eerste 2 regelen zaken die alleen voor een bepaald gebied gelden: de provincie of de gemeente. De waterschappen moeten zorgen voor een goede kwaliteit van het water in ons land. Dat is hun belangrijkste functie. Ook zorgen ze ervoor dat er niet te veel of niet te weinig water in ons land is.
Provincies hebben vooral een coördinerende rol
Je kunt zeggen dat provincies vooral veel regelen in hun eigen regio. Bijvoorbeeld de ruimtelijke ordening (hoe de provincie wordt ingericht voor wegen, woningen, natuur of bedrijven), milieubescherming en het openbaar vervoer. Daarnaast controleren ze de gemeenten in hun provincie en organiseren ze de samenwerking tussen gemeenten.
Gemeenten regelen de zaken waar hun inwoners dagelijks behoefte aan hebben
De gemeente is de overheid waar je als burger het meest mee te maken hebt. De gemeente voert de wetten en regels van de rijksoverheid en de provincie uit. Maar de gemeente regelt ook veel zelf voor de inwoners in hun gemeente. Denk aan veiligheid, verkeer, openbare orde, het onderwijs in de gemeente, de sport en cultuur.
Ze geeft bijvoorbeeld geld aan zwembaden en bibliotheken en zorgt daardoor dat ze kunnen blijven bestaan. De gemeente houdt ook bij wie er in de gemeente wonen. En geeft officiële documenten uit zoals een paspoort, identiteitskaart of rijbewijs. Verder zorgt de gemeente dat er straten, wegen, voetpaden en fietspaden zijn. En dat deze worden onderhouden.
Inwoners van de gemeente kiezen de gemeenteraad
De inwoners van de gemeente kiezen de leden van de gemeenteraad. De gemeenteraad neemt besluiten namens de inwoners van de gemeente.
Maar je hebt als bewoner nog meer invloed. Je kunt vaak meepraten. De raadsleden hebben veel contact met de inwoners om te horen wat ze belangrijk vinden en wat er speelt. Je kunt ook zelf de gemeenteraad benaderen als je ideeën hebt, een verzoek wilt doen of je mening wilt geven. Je kunt raadsleden mailen, bellen of verzoeken om een afspraak. En je hebt in de gemeente ook invloed als je lid wordt van een politieke partij. Of naar partijbijeenkomsten of vergaderingen gaat.
De grootte van de gemeenteraad hangt af van het aantal inwoners van de gemeente. De grootste gemeenteraden van Nederland hebben 45 leden. Dat zijn gemeenten met meer dan 200.000 inwoners. De kleinste gemeenteraden hebben 9 leden. Deze gemeenten hebben minder dan 3000 inwoners.
Om in Nederland te mogen stemmen, moet je 18 jaar of ouder zijn
Nederlanders en Europeanen die in de gemeente wonen, mogen bij de gemeenteraadsverkiezingen stemmen. Kom je niet uit Europa, maar ben je bijvoorbeeld gevlucht? Dan mag je ook stemmen zodra je 5 jaar of langer in de gemeente woont. Dit geldt niet voor Oekraïners die bescherming in Nederland hebben door de