ኣሌታ ጃኮብስ፡ ኣብ ኔዘርላንድ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝተቓለሰት ፈላመይቲ ጓል ኣንስተይቲ ዶክተር

ኣሌታ ጃኮብስ ብ9 ለካቲት 1854 ኣብ Sappemeer ዝተባህለት ኣብ ኣውራጃ ኽሮኒንገን እትርከብ ቁሸት ተወሊዳ። ኣብ ዓባይ ስድራ ምስ 10 ኣሕዋትን ኣሓትን እያ ዓብያ። ኣብቲ ግዜ እቲ ዳርጋ ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ እዮም ክመሃሩ ይፍቀደሎም ነይሩ። እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ኣሌታ ልክዕ ከም ኣቦኣ ሓኪም ክትከውን ደለየት።

ንእሽቶ ጓል ከላ፡ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ክትመሃር ፍቓድ ክትሓትት ናብቲ ሚኒስተር ደብዳበ ጽሒፋ። እቲ ሚኒስተር ፍቓድ ሂቡ። ብ1871 ኣሌታ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኽሮኒንገን ክትመሃር ተፈቕደላ። በዚ ድማ ኣብ ኔዘርላንድ ብወግዒ ናብ ዩኒቨርሲቲ ዝኣተወት ፈላመይቲ ጓል ኣንስተይቲ ኮይና።

ጓል 23 ዓመት ከላ፡ ኣብ ኣምስተርዳም ሓፈሻዊ ሕክምናኣ ከፊታ። ንደቂ ኣንስትዮ ብነጻ ምምኽኻር ኣካይዳ። ብዛዕባ መከላኸሊ ጥንሲን ጥንስን ሓበሬታ ሂባ። ኣብቲ እዋን እቲ እዚ ዘይተለምደ እዩ ነይሩ። ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ብሰንኪ ብዙሕ ጥንሲ ኣካላዊ ጸገማት ነይርወን፡ ኣሌታ ድማ ኣብ ልዕሊ ናይ ገዛእ ርእሰን ህይወት ዝያዳ ቁጽጽር ንኽህልወን ክትሕግዘን ደልያ።

ኣሌታ ጃኮብስ ፕረዚደንት ናይቲ ብ1893 ዝተመስረተ ማሕበር መሰል ድምጺ ደቂ ኣንስትዮ ኮይና።ኣብቲ እዋን እቲ ኩሉ ሰብ ድምጺ ክህብ ኣይፍቀደሉን ነይሩ። ገለ ክፋል ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ እዮም ናይ ምድማጽ መሰል ነይርዎም። እዚኣቶም መብዛሕትኡ ግዜ እኹል ገንዘብ ዘለዎምን ግብሪ ዝኸፍሉን ደቂ ተባዕትዮ እዮም ነይሮም። መብዛሕትኡ ግዜ ውሑድ ገንዘብ ዘለዎም ደቂ ተባዕትዮ ድምጾም ክህቡ ኣይፍቀደሎምን ነይሩ።

ብ1917 ደቂ ተባዕትዮ ኣድማሳዊ መሰል ድምጺ ተዋሂብዎም። ንደቂ ኣንስትዮ፡ ኣብ 1917 ተሓላቒ ድምጺ ጥራይ እዩ ተኣታትዩ።
እዚ ማለት ደቂ ኣንስትዮ ንምርጫ ክቐርባ ተፈቒዱለን ፖለቲከኛታት ኮይነን ክምረጻ ይኽእላ ነይረን፣ ገና ግን ባዕለን ክመርጻ ኣይተፈቕደንን።

ብ1919 ንደቂ ኣንስትዮ ናይ ምድማጽ መሰል ዝህብ ሕጊ ወጸ። ኣሌታ ጃኮብስ ነዚ ንዓመታት ተቓሊሳ፡ ኣብዚ እማመ ኣብ ዝግበር ዘተ ኣበርክቶ ገይራ እያ። ኣብ 1922 ንጡፋት መሰል ድምጺ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ቅዋም ብወግዒ ተሰሪዑ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ ኣብ ኔዘርላንድ ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ እውን ድምጸን ክህባ ተፈቒዱለን።

ኣሌታ ጃኮብስ፡ መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ ምሉእ መዓልቲ ኣብ ድኳናት ደው ክብላ ምግዳዳ ኣይተቐበለቶን። እዚ ንጥዕናኦም ሕማቕን ከምኡ እውን ዘይፍትሓዊን እዩ ነይሩ ትብል።

ስለዚ ድማ እያ ነዘን ደቂ ኣንስትዮ ንርእሳ ዝወፈየት። ኣብ 1894 ኣብ ኔዘርላንድ ንዝርከባ ድኳናት ነተን ኣብተን ድኳናት ዝሰርሓ ደቂ ኣንስትዮን ኣዋልድን ኮፍ መበሊ ክህባ ሓቲታ። ሓድሓደ ግዜ ኣብ መዓልቲ ካብ 11 ክሳብ 15 ሰዓታት ደው ክብላ ስለ ዝግደዳ፡ እተን ኣዋልድ ዘማዕብላ ኣካላዊ ሕማማት ኣቓልቦ ስሒባ።

ብሰንኪ እዚ ቆላሕታ ድሒሩ ሕጊ ተኣታትዩ። ኣብ 1902፡ ድኳናት ኣብ ድኳናት ንዝሰርሓ ኣዋልድን ደቂ ኣንስትዮን ኮፍ መበሊ ክህባ ዝጠልብ ሕጊ ወጺኡ።

ኣብ 1915 ኣብ እዋን ቀዳማይ ኲናት ዓለም ኣሌታ ጃኮብስ ኣብ ዘ ሄግ ኣህጉራዊ ጉባኤ ደቂ ኣንስትዮ ኣዳለወት። ኔዘርላንድ ኣብቲ እዋን ገለልተኛ ስለ ዝነበረት ኣብቲ ኲናት ኣይተሳተፈትን። ስለዚ ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝመጻ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዘ ሄግ ክእከባ ይኽእላ ነይረን፡ ካብ ነንሕድሕደን ኣ ብ ውግእ ዝነበራ ሃገራት ዝመጻ ደቂ ኣንስትዮ ሓዊስካ።

ካብ 12 ሃገራት ዝመጻ ኣስታት 1100 ደቂ ኣንስትዮ ተኣኪበን። ብዛዕባ ሰላም ተዘራሪቦም ኲናት ንምክልኻል ብሓባር መደባት ኣውጺኦም። ብድሕሪ እዚ ድማ ንኣገደስቲ መራሕቲ ዓለም ዝቐረቡ እማመታት ኣቕሪቦም።

ንኣብነት ኣሌታ ጃኮብስ ናብ ኣሜሪካ ተጓዒዛ ምስ ፕረዚደንት ዉድሮው ዊልሰን ተዘራሪባ። ጸኒሑ ብ1918 ዊልሰን ነቲ ሰላም ብሓባር ክሕሉ ዝግበኣ ሃገራት ክውደባ ተጣበቐ። ሓሳባቱ ንእማመታት ኮንግረስ ይመስል። ብ1919 ሊግ ኦፍ ኔሽንስ ተመስረተ፣ እዚ ኣህጉራዊ ትካል እዚ ድሒሩ ንውድብ ሕቡራት ሃገራት ሞዴል ኰነ።

ኣሌታ ጃኮብስ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኔዘርላንድ ከም ኣገዳሲት ሰብ ትቑጸር። ካብ 2006 ጀሚራ ኣብ

ውልቃዊ ማህደር ኣሌታ ጃኮብስ ካብ ጥቅምቲ 2017 ጀሚሩ ኣብ መደብ UNESCO ዝኽሪ ዓለም

ብተወሳኺ ዩኒቨርሲቲ ኽሮኒንገን ካብ 1990 ጀሚሩ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክልተ ዓመት ሽልማት ኣሌታ ጃኮብስ ይሽልም ኣሎ።እዚ ሽልማት ንሓንቲ ኣካዳሚያዊ ትምህርቲ ንዘለዋ ንሓርነት ደቂ ኣንስትዮ ብዙሕ ዝገበረት ጓል ኣንስተይቲ እዩ።

ስም ኣለታ ኣብ ብዙሕ ቦታታት ኣብ ጽርግያ ትርእዮ። ኣብ ብዙሓት ከተማታትን ዓድታትን ኔዘርላንድ፡ ጎደናታትን ኣደባባያትን ብስማ ይጽዋዕ።

ኣሌታ ጃኮብስ ብ10 ነሓሰ 1929 ዓ.ም.ፈ. ካብዚ ዓለም ብሞት ተፈለየት።
ክሳብ ዕለተ ሞታ ድማ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮን ሰላም ዓለምን ምውፋያ ቀጺላ። ደቂ ኣንስትዮ ከም ደቂ ተባዕትዮ ዕድላት ክህልወን ከም ዘለወን ስለዘርኣየት ኣገዳሲት እያ ነይራ። ደቂ ኣንስትዮ ንኽመሃራን ንኽሰርሓን ኣፍደገ ከፊታ፡ ኣብ ቃልሲ መሰል ድምጺ ደቂ ኣንስትዮ ድማ ዓቢ ተራ ተጻዊታ። ኣብቲ እዋን’ቲ ዳርጋ ዝኾነ ሰብ ክዛረበሉ ዘይደፈረ ኣርእስታት፡ ከም ጥዕናን መሰልን ደቂ ኣንስትዮ ዝኣመሰሉ ኣርእስታት’ውን ኣቓልቦ ስሒባ። ስለዚ ድማ እያ ኣሌታ ጃኮብስ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኔዘርላንድ ከም ኣብነትን ፈላሚትን ትቑጸር።