ረምብራንት ቫን ራይን፡ ቀባኢ ብርሃን፣ ጸልማትን ስምዒትን

ረምብራንት ቫን ራይን (Rembrandt van Rijn) ኣብ ላይደን ተወሊዱ። ኣብ 1620 ወለዱ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ላይደን ኣመዝጊቦሞ። ኣብቲ እዋን እቲ ረምብራንት ወዲ 14 ዓመት እዩ ነይሩ። ኣብኡ ድማ ፊደላት ኣጽኒዑ፣ እዚ ኣብዚ ሕጂ እዋን ቋንቋን ስነ-ጽሑፍን ተባሂሉ ዝጽዋዕ እዩ። ብዛዕባ ሃይማኖትን መጽሓፍ ቅዱሳዊ ዛንታታትን እውን ትምህርቲ ረኺቡ ክኸውን ይኽእል እዩ። ረምብራንት መብዛሕትኡ ግዜ ካብ መጽሓፍ ቅዱስ፣ ጽውጽዋያትን ታሪኽን ዛንታታት ይስእል ነበረ። ይኹን እምበር ረምብራንት ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ትምህርቱ ኣይቀጸለን። ቀባኢ ክኸውን ድማ ደለየ።

ኣብ ከባቢ 1622 ረምብራንት ተማሃራይ ናይቲ ኣብ ላይደን ዝነበረ ቀባኢ Jacob van Swanenburgh ኮነ። እዚ ቀባኢ ምስሊታት ካብ ሲኦልን ትርኢታት ከተማን ፈጢሩ። ጸኒሑ ረምብራንት ናብ ኣምስተርዳም ከደ። ኣብኡ ድማ ካብ ፒተር ላስትማን [Pieter Lastman] ትምህር ቲረኺቡ። ላስትማን ፍሉጥ ቀባኢ ታሪኻውን መጽሓፍ ቅዱሳውን ዛንታታት እዩ ነይሩ።

ድሕሪ ኣስታት ፍርቂ ዓመት ምስ ላስትማን፣ ረምብራንት ኣብ ላይደን ናይ ገዛእ-ርእሱ ናይ ስራሕ ቦታ ገበረ።

ረምብራንት ብዙሕ ናይ ገዛእ-ርእሱ ገጻዊ ምስሊታት ቀብአ። ረምብራንት ኣብቲ ናይ ገዛእ-ርእሱ ገጻዊ ምስሊታት ንገጹ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ስምዒቱ እውን ኣርእዩ እዩ። ሓደ ሓደ ግዜ ንርእሱ ከም ኣገዳሲ ሰብ ካብ መጽሓፍ ቅዱስ ወይ ታሪኽ ይስእላ ነበረ።

ካብ ህይወቱ ዝመጹ ሰባት እውን ብተደጋጋሚ ኣብ ስርሑ ብተደጋጋሚ ይቕልቀሉ ነበሩ። ንኣብነት በዓልቲ-ቤቱ Saskia፣ ወዱ Titus ከምኡ እውን መሓዝኡ Hendrickje Stoffels። ሓደ ሓደ ግዜ ንመጽሓፍ ቅዱሳውያን፣ ጽውጽዋያውያን ወይ ታሪኻውያን ሰባት ከም ሞዴል ኮይኖም የገልግሉ ነበሩ።

ረምብራንት ኣዝዩ ፍሉይ ኣገባብ ኣቀባብኣ ነይርዎ። ብናጽነትን ብዓቢይ ስምዒትን ይሰርሕ ነበረ። ብዙሓት ቀባእቲ መጀመርታ ኣብ ዓለባ ማለት ካንቫስ ንጹር ስእሊ ይሰርሑ ነይሮም። ረምብራንት መብዛሕትኡ ግዜ ብቐለም ብቕልጡፍን ብፎኲስን እዩ ዝጅምር ነይሩ። ሓደ ሓደ ግዜ ረጒድ ቀጸላታት ቀለም ይጥቀም ነይሩ። እዚ ብቋንቋ ጥልያን ‘impasto’ ይበሃል። ብሰንኪ እዚ ረጒድ ቀለም ድማ እቲ ስእሊ ዝያዳ ቅርጺ ይረክብ ነበረ። ስለዚ ኸኣ ምንቅስቓስ ናይቲ ብራሽ ዳርጋ ክትዕዘቦ ትኽእል።

ሓደ ሓደ ግዜ ኣብ ልዕሊ ፍኹስ ዝበለ ትሕተ-ቀጸላ ቀጢንን ግሉጽን ቀጸላታት ቀለም ይጥቀም ነበረ። እዚ ድማ ዓሚቝ ሕብሪ ፈጢሩ። ደረቕ ብራሽ እውን ይጥቀም ነይሩ። ከም ውጽኢቱ ድማ እቲ ቀለም ኣብ ኩሉ ቦታ ብማዕረ ኣይጣበቕን። እዚ ድማ ነቲ ስእሊ ህያውን ሓደ ሓደ ግዜ ድማ ዕንኳር ዝመስልን ቅርጺ ይህቦ።

ረምብራንት ብርሃንን ጸልማትን እውን ብሓያል ኣገባብ ይጥቀመሎም ነይሩ። ከም ውጽኢቱ ድማ ስእልታቱ ዓቢ ዕምቆትን ድራማን ረኺቡ። ሳላ እዞም ሜላታት፣ እቶም ኣብ ቅብኣታቱ ዘለዉ ሰባት ናይ ብሓቂን ስምዒት ዝመልኦምን ይመስሉ።

ረምብራንት ቀባኢ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ሰኣሊ ፍሕቃ እውን እዩ ነይሩ። ፍሕቓ ሓደ ስነ-ጥበባዊ ኣብ ሜታላዊ ቀጸላ ዝፈጥሮ ምስሊ እዩ። ብድሕሪኡ እቲ ምስሊ ኣብ ወረቐት ክሕተም ይኽእል።

ረምብራንት ዳርጋ 300 ሕትመታት ሰሪሑ። ብቐጻሊ ሓደስቲ ሜላታት ድማ ይፍትን ነበረ። ንኣብነት ብዝተፈላለየ ዓይነት ወረቐት፣ ብብርሃንን ጸልማትን ይሰርሕ ነይሩ።

ፍሕቓታቱ ካብ ኔዘርላንድ ወጻኢ እውን ክፍለጥ ጀመረ። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ድማ ካብ 1 ሜታላዊ ቀጸላ ብዙሕ ሕትመት ክስራሕ ስለ ዝኽእል እዩ። ከም ውጽኢቱ ድማ ሕትመታቱ ካብ ቅብኣታቱ ብቐሊሉ ኣብ መላእ ኤውሮጳ ክዝርጋሕ ክኢሉ።

ረምብራንት ብፍሉይ ናይ ባዕሉ ቅዲ ቅብኣ ፍሉጥ ኮነ። ብዙሕ ብርሃንን ጽላሎትን ይጥቀም ነበረ። ከም ውጽኢቱ ድማ ስእልታቱ ዓቢ ዕምቆትን ስምዒትን ወኒኑ። መብዛሕትኡ ግዜ ንሰባት ኣዝዩ ብተፈጥሮኣዊ መንገዲ እዩ ዚስእሎም ነይሩ፡ ካብቲ ዝነበሮም ንላዕሊ ጽቡቓት ከም ዚመስሉ ኣይገብሮምን ነበረ። ከም ሓዘን፣ ፍርሒ፣ ትዕቢት፣ ወይ ጥርጣረ ዝኣመሰለ ንሰባት ዝስምዖም እውን ብንጹር ኣርእዩ እዩ።

ኣገደስቲ ሰባት ካብ ላይደን ንስነ-ጥበቡ ገዚኦምዎ። ረምብራንት ምዕባለኡ ቀጸለ። ካብ ካልኦት ስነ-ጥበባውያን ተማሂሩ፣ እንተኾነ ግን ናይ ባዕሉ ምርጫታት እናወሰኸ እውን ከይዱ።

ኣብ 1631 ረምብራንት ቀጻሊ ኣብ ኣምስተርዳም ክሰርሕ ጀመረ። ኣብኡ ድማ ብዙሕ ዕማማት ማለት ኮሚሽን ተቐበለ። ብቐንዱ ገጻዊ ቅብኣ ናይ ሃብታማትን ኣገደስትን ሰባት እዩ ዝስእል ነይሩ። ኣብቲ ግዜ እቲ ኣምስተርዳም ሃብታም ንግዳዊት ከተማ እያ ነይራ። ብዙሓት ሰባት ገጻዊ ምስሊ ክስራሓሎም ይደልዩ ነይሮም።

በዓልቲ-ቤቱ ሳስኪያ ብዙሕ ግዜ ኣብ ቅብኣታት ብተደጋጋሚ ትረአ

ኣብ 1634 ረምብራንት ኣባል ማሕበር ቀባእቲ ኣምስተርዳም ኮነ። ኣብታ ዓመት እቲኣ ድማ ምስ Saskia Uylenburgh ተመርዓወ። ሳስኪያ (Saskia) ኣብ ህይወቱ ኣገዳሲት እያ ነይራ። ረምብራንት ብዙሕ ግዜ ይስእላን ይቀብኣን ነይሩ። ሓደ ሓደ ግዜ ከም ገዛእ-ርእሳ፣ ግን ድማ ካብ ዛንታ ከም ገጸ ባህሪ እውን ይስእላ ነይሩ። ንኣብነት ከም ናይ ሮማ ናይ ጽድያ ኣምላኽ ፍሎራ። በዚ መንገዲ እዚ ረምብራንት ብብርሃን፣ ክዳን፣ ስልማትን ስምዒታትን ክለማመድ ይኽእል ነይሩ።

ረምብራንት ሳስኪያ ኣብ ቐረባኡ ስለ ዝነበረት ጥራይ ዘይኮነስ፣ ካብ ፍቕርን ኣብ ህይወቶም ኣገደስቲ እዋናት ንምምዝጋብን እውን እዩ ዝቀብኣ ዝነበረ። ረምብራንትን ሳስክያን ኣብ ስድራ-ቤቶም ብዙሕ ሓዘን ኣሕሊፎም እዮም። 3 ደቆም ድሕሪ ምውላዶም ነዊሕ ከይጸንሑ ሞይቶም። ኣብ 1641 ብህይወት ዝቐጸለ ወዲ ወለዱ። Titus ድማ ይበሃል ነበረ።

ኣብ 1639 ረምብራንት ኣብ ኣምስተርዳም ዓቢይ ገዛ ዓደገ። እቲ ገዛ ኣብ ሓደ ብዙሓት ስነ-ጥበባውያን ዝነብሩሉ ጎደና ዝርከብ እዩ ነይሩ። እዚ ገዛ ሕጂ ኣብ ጎደና Jodenbreestraat ዝርከብ ቤተ-መዘክር ቤት ረምብራንት (Museum Het Rembrandthuis) ኮይኑ ኣሎ። ኣብኡ ድማ ረምብራንት ከመይ ይነብርን ይሰርሕን ከም ዝነበረ ክትዕዘብ ትኽእል ኢኻ።

ሬምብራንት ብ1642 ሓደ ኻብቲ ፍሉጥ ስእልታቱ ዛዘመ: እታ ናይት ዋች እያ። ጭቡጥ ኣርእስቲ ናይቲ ስእሊ "መኮንናትን ካልኦት ሙስኬትየርን ዲስትሪክት II ኣብ ኣምስተርዳም፡ ኣብ ትሕቲ ትእዛዝ ካፕቴን ፍራንስ ባኒንክ ኮክን ሌተናል ዊለም ቫን ሩይተንበርችን" ዝብል ኮይኑ፡ ዳርጋ ኩሉ ሰብ ግን ነቲ ስራሕ ዘ ናይት ዋች ኢሉ ይፈልጦ። እቲ ስእሊ ኣባላት ናይ ሓደ ናይ ኣምስተርዳም ሚሊሻ ኩባንያ ዝገልጽ እዩ። እዚ ንከተማ ንምሕላው ዝሓገዙ ጉጅለ ደቂ ተባዕትዮ እዩ ነይሩ።

እታ Nachtwacht ኣገዳሲት እያ ምኽንያቱ ሬምብራንት ሓድሽ ነገር ስለ ዝገበረ። ኣብቲ እዋን እቲ ዝነበረ ናይ ጉጅለ ስእልታት መብዛሕትኡ ግዜ ጸጥታን ስርዓት ዘለዎን እዩ ነይሩ። መብዛሕትኡ ግዜ ሰባት ኣብ ጥቓ ነንሕድሕዶም ደው ኢሎም ወይ ኮፍ ይብሉ ነበሩ። ረምብራንት ግን ናብ ህያው ስእሊ ቀየሮ። ህዝቢ ይንቀሳቐስ ኣሎ፣ ናብ ዝተፈላለየ ኣንፈት ይጥምት ኣሎ፣ ኣብ ማእከል ሓደ ተግባር ዘሎ ይመስል። ከም ውጽኢቱ ድማ እቲ ስእሊ ዳርጋ ካብ ዛንታ ዝተወስደ ትርኢት ይመስል። ስለዚ ድማ እያ ዘ ናይት ዋች ድሒራ ምልክት ወርቃዊ ዘመን ሆላንድ ዝኾነት። እዚ ስእሊ ኣብ ኣምስተርዳም ኣብ ዝርከብ ራይክስሙዚየም ክርአ ይከኣል።

ረምብራንት ብዕለት 4 ጥቅምቲ 1669 ኣብ ኣምስተርዳም ዓረፈ። ኣብቲ እዋን ወዲ 63 ዓመት ነይሩ።

ኣብተን ናይ መወዳእታ ዓመታት ህይወቱ፡ ሬምብራንት ኩሉ ግዜ ቀሊል ግዜ ኣይነበሮን። ፋይናንሳዊ ጸገማት ኣጋጢምዎ፡ ዘፍቅሮም ሰባት ድማ ስኢኑ። እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ፡ ምቕባእን ምቕራጽን ምቕራጽን ቀጸለ። ድሕሪ ሞቱ ሬምብራንት ፍሉጥ እናወሰኸ ከደ። ሕጂ ኣብ ታሪኽ ኔዘርላንድ 1 ካብቶም ኣገደስቲ ቀባእቲ ተባሂሉ ይግለጽ።

ስእልታቱ ኣብ መላእ ዓለም ኣብ ዝርከቡ ቤተ መዘክር ክርአ ይከኣል። ኣብ ሆላንድ፡ ኣብ ኣምስተርዳም ኣብ ዝርከብ ራይክስሙዚየም፡ ኣብ ሄግ ዝርከብ ማውሪትሹይስ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ላይደን ኣብ ዝርከብ ቤተ መዘክር ደ ላከንሃል ኣገደስቲ ስነ-ጥበባዊ ስርሓት ክትዕዘቡ ትኽእሉ ኢኹም።

ብዙሓት ስእልታት ሬምብራንት ካብ ኔዘርላንድ ወጻኢ እውን ተሰቒሎም ኣለዉ። ንኣብነት ኣብ ለንደን፡ በርሊን፡ ፓሪስ፡ ሴንት ፒተርስበርግ፡ ኒውዮርክ፡ ዋሽንግተንን ቪየናን ኣብ ዝርከቡ ዓበይቲ ቤተ መዘክር።

ረምብራንት ብቅብኣታቱ ጥራይ ኣይኮነን ዝፍለጥ። ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት እውን ኣብ ጽርግያ ብዛዕባኡ ዘዘኻኽር ትርኢ ኢኻ።

እቲ ዝያዳ ፍሉጥ ኣብነት ኣብ ኣምስተርዳም ኣብ ዝርከብ ቅርዓት Rembrandtplein ዝርከብ ሓወልቲ ረምብራንት እዩ። እዚ ሓወልቲ ኣብ 1852 ተመሪቚ። ድሒሩ እቲ ቅርዓት ብወግዒ Rembrandtplein ተባሂሉ ተሰምየ።

ኣብታ ረምብራንት ዝተወልደላ ከተማ ላይደን እውን ክሳብ ሕጂ ይርአ እዩ። ኣብቲ ትውልዲ ዓዱ ዝርከብ ቤቱ ዝቖመሉ ቦታ፣ ሓወልትን መዘከርታ ጽላትን ክትረክብ ኢኻ።

ብተወሳኺ ስሙ ብተደጋጋሚ ኣብ ኣስማት ጎደናታት ይርከብ። ኣብ ብዙሕ ቦታታት ኔዘርላንድ፣ ከም Rembrandtstraat፣ Rembrandtlaan ወይ Rembrandtplein ዝኣመሰሉ ኣስማት ዘለዎም ጎደናታትን መንገዲታትን ኣለዉ።

ብኸምዚ ረምብራንት ኣብ ዕለታዊ ህይወት ርኡይ ኮይኑ ይቕጽል። ኣብ ቤተ-መዘክር ጥራይ ዘይኮነስ፣ ኣብ ኣደባባያት፣ ጎደናታትን ህዝባዊ ቦታታትን እውን።