መንግስታዊን ብሕታዊ ትምህርቲ

ኣብ መበል 19 ክፍለ ዘመን ብዙሓት ሃይማኖታውያን ሰባት ናይ ገዛእ-ርእሶም ኣብያተ-ትምህርቲ ክምስርቱ ደልዮም። ኣብ መጀመርታ ነዘን ኣብያተ-ትምህርቲ ባዕሎም ክኸፍሉ ነይርዎም። እዚ ድማ ብዙሕ ክትዕ ኣስዒቡ። ብፍላይ ሊበራላውያን፣ ብመንግስቲ ንብሕታዊ ከም ናይ ካቶሊካውያንን ፕሮቴስታንትን ክርስትያናዊ ኣብያተ-ትምህርቲ ዝኣመሰሉ ኣብያተ-ትምህርቲ ዝግበር ምወላ ይቃወሙ ነበሩ።

ኣብ 1917 ድሕሪ ናይ ዓመታት ምይይጥ

ካብ 1960ታት ጀሚሩ ሃይማኖት ኣብ ሕብረተሰብ ኔዘርላንድ ሒደት ተራ ዝጻወት ዘሎ እኳ እንተኾነ፣ ኣብ መንጎ መንግስታውን ውልቃውን ትምህርቲ ዘሎ ምፍልላይ ግን ክሳብ ሕጂ ኣሎ።

ኣብ ኔዘርላንድ ዝኾነ ሰብ ቤት-ትምህርቲ ክምስርት ይኽእል እዩ (ክትምህር ዝከኣል ከምኡ ንምግባር ዲፕሎማ ምስ ዝህልወካ ጥራይ እዩ ዝፍቀድ)። እኹላት ወለዲ ናይ ብሕቲ ቤት-ትምህርቲ እንተድኣ ደልዮም፣ ኣብቲ ሕጊ ዝተቐመጡ ቅድመ-ኩነታት እንተድኣ ተማሊኦም፣ መንግስቲ ነዚ ክምውሎ ኣለዎ። ከም ውጽኢቱ ድማ ኣብ ኔዘርላንድ ብዙሓት ዝተፈላለዩ ዓይነታት ናይ ብሕቲ ኣብያተ-ትምህርቲ ተቐልቂለን። እዚ ድማ 'ናጽነት ትምህርቲ' ይበሃል።

መንግስቲ ኣብያተ-ትምህርቲ ጽቡቕ ትምህርቲ ዝህባ ምዃነንን ዘይምዃነንን ብርግጽ ይምርምር እዩ። ኣብያተ-ትምህርቲ ኣየኖት ሕግታት ክኽተላ ከምዘለወን ድማ እቲ ሕጊ እዩ ዝውስን።

ኔዘርላንድ ክልተ ዓይነት ትምህርቲ ኣለዋ፡

• ህዝባዊ ትምህርቲ፣ ንኹሉ ሰብ ዝውኸን እዩ፣ እምነት ይኹን ኣረኣእያ ብዘየገድስ። ነዘን ኣብያተ-ትምህርቲ መንግስቲ እዩ ዘቕርበን።

• ብሕታዊ ትምህርቲ፣ ኣብ እምነት ወይ ፍልስፍና ህይወት ዝተመስረተ እዩ፡ ናይ ካቶሊካዊ፣ ፕሮቴስታንት፣ ተሃድሶ፣ እስላማዊ፣ ወይ ሂንዱ ትምህርቲ። ወይ ድማ ናይ ገዛእ-ርእሰን

  ትምህርታዊ ራእይ
  ዘለወን ኣብያተ-ትምህርቲ እየን፣ ከም በዓል ሞንተሶሪ [Montessori]፣ ዳልተንን [Dalton] ከምኡ እውን ነጻ ቤት-ትምህርቲ [Vrijeschool] ዝኣመሰላ። እዘን ኣብያተ-ትምህርቲ ኣብ ትሕቲ ሓፈሻዊ ብሕታዊ ትምህርቲ እየን ዝምደባ።

ኣስታት 30% ካብ መባእታዊ ኣብያተ-ትምህርቲ ህዝባዊ እየን። ኣስታት 60% ድማ ሃይማኖታዊ ናይ ብሕቲ ኣብያተ-ትምህርቲ እየን። እቲ ዝተረፈ 10% ድማ ንሓፈሻዊ ናይ ብሕቲ ትምህርቲ ዝውዕላ ኣብያተ ትምህርቲ ዝሓቖፈ እዩ።

ኩለን ኣብያተ-ትምህርቲ ብመንግስቲ ዝምወላ እየን። ኩለን ኣብያተ-ትምህርቲ ሓደ ዓይነት ናይ ብቕዓት ጠለባት ከማልኣ ኣለወን።

መንግስቲ እኹል ህዝባዊ ትምህርቲ ክህሉ ከረጋግጽ ኣለዎ። ኣብ ነፍስወከፍ ምምሕዳር ከተማ ህጻናት ኣብ መንግስታዊ መባእታዊ ቤት-ትምህርቲ ክመሃሩ ክኽእሉ ኣለዎም።

ከምኡ እንተድኣ ዘይተኻኢሉ መንግስቲ ካልእ መፍትሒ ከዳሉው ኣለዎ። ንኣብነት ኣብ ካልእ ቦታ ናብ ዝርከብ መንግስታዊ ቤት-ትምህርቲ መጓዓዝያ ምቕራብ፣ ወይ ኣብ ውሽጢ ናይ ብሕቲ ቤት-ትምህርቲ ህዝባዊ ትምህርቲ ምድላው።

ናይ ብሕቲ ኣብያተ-ትምህርቲ ኣብ ናይ ገዛእ-ርእሰን እምነት ወይ ራእይ መሰረት ብምግባር ክምህራ ይፍቀደለን እዩ። ንኣብነት ኣየኖት መጻሕፍቲ ክጥቀማን፣ ኣየኖት መምህራን ክቖጽራን ባዕላተን ክመርጻ ይኽእላ። ይኹን እምበር ናይ ብሕቲ ኣብያተ-ትምህርቲ ከም መንግስታዊ ኣብያተ-ትምህርቲ ሓደ ዓይነት ደረጃ ብቕዓት ከማልኣ ኣለወን። ነዚ ጠለባት መንግስቲ ብሕጊ እዩ ዘቐምጦ። ንኣብነት ሓንቲ ቤት-ትምህርቲ ኣድልዎ ክትገብር ወይ ከትግልል ኣይትኽእልን እያ (ዓንቀጽ 1 ናይ ቅዋም)።

ኣብ መንጎ መንግስታዊን ብሕታዊን ትምህርቲ ዘሎ ምክፍፋል ኣብ

ኔዘርላንድ ናይ ብሕቲ ዩኒቨርሲቲታት እውን ኣለዋ፣ ከም በዓል ኣብ ናይመኸን ዝርከብ ካቶሊካዊ ራድባውድ ዩኒቨርሲቲ (Radboud Universiteit) ከምኡ እውን ኣብ ኣምስርተዳም ናይ ፕሮቴስታንት ፍራይ ዩኒቨርሲቲ (Vrije Universiteit) ዝኣመሰሉ።

ኣብ ኔዘርላንድ ፍሉይ ዝገብሮ፣ መንግስቲ ንህዝባዊን ብሕታዊን ትምህርቲ ዝምውል ምዃኑ እዩ። ኣብ ብዙሓት ካልኦት ሃገራት መንግስቲ ንህዝባዊ ትምህርቲ ጥራይ እዩ ዝምውል።

ኣብ ኔዘርላንድ መንግስታዊን ብሕታዊን ኣብያተ-ትምህርቲ ካብ መንግስቲ ተመሳሳሊ መጠን ምወላ ይረኽባ። ወለዲ ምስ መንነት ናይቲ ቤት-ትምህርቲ ዝተኣሳሰር ተወሳኺ ወጻኢታት ብዝምልከት ባዕላቶም ክኸፍሉ ኣለዎም፣ ከም ድግስ፣ ፍሉይ መምሃሪ ናውቲ ወይ ዝተመዓራረየ መሳለጥያታት ዝኣመሰሉ። እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ብወለንታዊ ኣበርክቶ ወለዲ እዩ ዚፍጸም።

መንግስቲ ኣብያተ-ትምህርቲ ጽቡቕ ትምህርቲ ዝህባ ምዃነንን ዘይምዃነንን ይቖጻጸር እዩ። እዚ ድማ ብ ይፍጸም። እቲ ተቖጻጻሪ ትምህርቲ፣ ኣብያተ-ትምህርቲ ኣብ ሕጊ ንዝተቐመጡ ናይ ብቕዓት ጠለባት ዘማልኣ ምዃነንን ዘይምዃነንን ይምርምር። እዚ ንመንግስታዊን ብሕታዊን ኣብያተ-ትምህርቲ ዝምልከት እዩ።

እቲ ቖጻጻሪ ትምህርቲ፣ ኣብ እምነት ወይ ናይ ህይወት ፍልስፍና ጣልቃ ክኣቱው ኣይክእልን እዩ። ንኣብነት ናይ ብሕቲ ቤት-ትምህርቲ ኣብ ናይ ገዛእ-ርእሳ ሃይማኖታዊ ራእይ ተመርኲሳ ክትምህር ትኽእል እያ።

መንግስቲ ኣብ ነፍስወከፍ ዓመት ኣብ ኔዘርላንድ ብዛዕባ ብቕዓት ትምህርቲ ናብ ሰኔትን ባይቶ ወከልቲ ህዝቢን ጸብጻብ ይልእኽ።

ንውላድካ ኣገዳሲ እዩ ኢልካ ብእትሓስቦ መሰረት፣ መንግስታዊ ወይ ብሕታዊ ትምህርቲ ትመርጽ።

መንግስታዊ ማለት ህዝባዊ ትምህርቲ እንተድኣ መሪጽካ፣ ንኹሉ ክፉት ዝኾነ

ብሕታዊ ትምህርቲ እንተድኣ መሪጽካ፣ ኣብ እምነት፣ ፍልስፍና ህይወት ወይ ከም ሞንተሶሪ ወይ ዳልተን ዝኣመሰለ ፍሉይ ትምህርታዊ ፍልስፍና ተመርኲሳ እትሰርሕ ቤት-ትምህርቲ ኢኻ ትመርጽ ዘለኻ። መብዛሕትኡ ግዜ ነዚ እትመርጾ፣ እታ ቤት-ትምህርቲ ምስ ልምዲታትካ፣ ክብርታትካ ወይ እምነታትካ እትሰማማዕ ክትከውን እንተድኣ ደሊኻ እዩ።

ብሕታዊ ትምህርቲ ብመትከል ንኹሉ ተበጻሒ እዩ። ይኹን እምበር፣ ገሊአን ብሕታዊ ኣብያተ-ትምህርቲ ምስ መንነተን ዝሰማማዕ ጠለባት ከቐምጣ ይኽእላ እየን። ንኣብነት ሓንቲ ቤት-ትምህርቲ ንወለዲ ነቲ ናይታ ቤት-ትምህርቲ ሃይማኖታዊ ወይ ፍልስፍናዊ ራእይ ከኽብሩ ክሓትት ትኽእል እያ። ግን ድማ ሓንቲ ቤት-ትምህርቲ ጾታ፣ ጾታውነት፣ ወይ ሃይማኖት መሰረት ብምግባር ኣድልዎ ክትገብር ኣይፍቀደላን እዩ።

ኣብያተ-ትምህርቲ ንተማሃሮ ብሰንኪ እምነቶም ብቀሊሉ ክነጽገኦም ኣይክእላን እየን፣ እንተኾነ ግን ኣብ ገሊኦም ኩነታት መንነት ናይታ ቤት-ትምህርቲ ተመሃሮ ኣብ ምቕባል ተራ ክጻወት ይኽእል እዩ።

ኣብ ከባቢኻ ጽቡቕ ቤት-ትምህርቲ ክትረክብ ትደልይ ዲኻ? ። ኣብኡ ኣብ ከባቢኻ ዝርከባ ኣብያተ-ትምህርቲ ንኣብነት ኣብ ብቕዓት፣ ውጽኢትን ሃዋህውን ተመርኲስካ ከተነጻጽር ትኽእል ኢኻ። ብዛዕባ ሓንቲ ቤት-ትምህርቲ ወግዓዊ ሓበሬታ ክትርእይ ትደልይ ዲኻ? ኣብኡ ተቖጻጻሪ ትምህርቲ ንሓንቲ ቤት-ትምህርቲ ብኸመይ ከም ዝግምግማ ከተንብብ ትኽእል ኢኻ።

ከምኡ እውን ኣብ ክፉት መዓልታት ብምብጻሕ ናይ ቤት-ትምህርቲ መምርሒ ንኽወሃበካ ሕተት። እዚ ድማ ዝሓሸ ምስሊ ናይቲ ቤት-ትምህርቲ ክህበካን፣ ንዓኻን ንውላድካን ዝሰማማዕ እንተኾይኑ ንኽትፈልጥን ክሕግዘካ እዩ።